STRONA KORZYSTA Z PLIKÓW COOKIES W CELU REALIZACJI USŁUG I ZGODNIE Z POLITYKĄ PRYWATNOŚCI I PLIKÓW COOKIES. MOŻESZ OKREŚLIĆ WARUNKI PRZECHOWYWANIA LUB DOSTĘPU DO PLIKÓW COOKIES W TWOJEJ PRZEGLĄDARCE. Zamknij

Artykuł Zagospodarowanie przestrzenne

Data publikacji 12/08/2004
Współpracownik admin

Sposób zagospodarowania przestrzennego ma ogromne znaczenie dla funkcjonowania ekosystemów i ich różnorodności biologicznej. Ważna jest nie tylko powierzchnia biologicznie czynna, ale przede wszystkim wzajemne relacje pomiędzy różnymi systemami.

W strukturze ekologicznej krajobrazu wyróżniamy strefy, węzły i pasma. Strefy są to rozległe zespoły ekosystemów o wspólnych cechach (np. duże kompleksy leśne) lub rozległe tereny o podobnych dominujących funkcjach gospodarczych (np. tereny rolnicze, czy leśne). Węzły to obszary szczególnego bogactwa gatunkowego, oddziaływujące zasilająco na otoczenie lub, w przypadku terenów zagospodarowanych, ośrodki osadnicze, skupiające wysoki potencjał społeczny i ekonomiczny. Pasma to z kolei korytarze ekologiczne w krajobrazie, a drogi, linie kolejowe itp. w terenie zagospodarowanym.

Z teorii ekologii krajobrazu wynika, że wysokiej różnorodności biologicznej na wszystkich poziomach sprzyjają:

  • Rozległość terytorialna i zwartość struktury przestrzennej stref,
  • Duże zróżnicowanie typologiczne stref,
  • Duże wewnętrzne zróżnicowanie stref,
  • Duża liczba i duże zróżnicowanie typologiczne węzłów,
  • Rozległość terytorialna węzłów,
  • Gęsta sieć korytarzy ekologicznych, łączących strefy i węzły we wspólny system,
  • Duża szerokość korytarzy ekologicznych.

Szczególnie cennymi korytarzami ekologicznymi dla wielu gatunków są doliny rzeczne zachowane w stanie zbliżonym do naturalnego. Doliny takie są nie tylko korytarzami ekologicznymi, ale też ostojami dla wielu gatunków. Obszarami o podwyższonej różnorodności biologicznej są też strefy stykowe dużych jednostek krajobrazu o kontrastowych cechach przyrodniczych (efekt „ekotonu krajobrazowego”) oraz inne rejony o dużej różnorodności i charakterze mozaiki. Czynniki wpływające negatywnie na różnorodność biologiczną w krajobrazie to:

  • Niszczenie lub naruszanie struktury węzłów ekologicznych oraz ich powiązań z otoczeniem,
  • Zabudowywanie otoczenia węzłów ekologicznych,
  • Fragmentacja krajobrazu,
  • Zawężanie korytarzy ekologicznych, zwłaszcza regulacja koryt i zabudowa dolin rzecznych,
  • Przecinanie głównych pasm ekologicznych pasmami infrastruktury technicznej.

Niewielu ludzi zdaje sobie sprawę z destrukcyjnego wpływu ruchliwych tras komunikacyjnych na funkcjonowanie przyrody. Dla wielu gatunków autostrady stanowią nieprzekraczalne bariery. Niestety, jedną z podstawowych cech rozwoju zagospodarowania przestrzennego jest wzrost gęstości sieci dróg oraz intensywności ruchu komunikacyjnego. Fragmenty przestrzeni odznaczające się wysoka spójnością właściwości wszystkich komponentów środowiska przyrodniczego nazywamy podstawowymi przyrodniczymi jednostkami przestrzennymi (ppjp). Aby chronić naturalne procesy ekologiczne i różnorodność biologiczną należy dążyć do gospodarowania na całym obszarze ppjp w jednakowy sposób, nie rozbijając ppjp na mniejsze części. Niestety takie planowanie przestrzenne było do tej pory stosowane w Polsce rzadko, głównie na terenie parków narodowych. Dopiero od niedawna zaczyna się brać się tą problematykę pod uwagę w planowaniu przestrzennym.