STRONA KORZYSTA Z PLIKÓW COOKIES W CELU REALIZACJI USŁUG I ZGODNIE Z POLITYKĄ PRYWATNOŚCI I PLIKÓW COOKIES. MOŻESZ OKREŚLIĆ WARUNKI PRZECHOWYWANIA LUB DOSTĘPU DO PLIKÓW COOKIES W TWOJEJ PRZEGLĄDARCE. Zamknij

Artykuł Leśnictwo

Data publikacji 12/08/2004
Współpracownik admin

Przez Polskę przebiegają granice naturalnego występowania wielu gatunków drzew i krzewów. Sprzyja to kształtowaniu się wysokiej różnorodności biologicznej, zwłaszcza różnorodności gatunkowej. Około 65 % gatunków dzikiej flory i fauny występujących w Polsce to gatunki leśne lub z lasem związane.

Z jednej strony obserwuje się zanikanie jednych gatunków, jak np. drop (Otis tarda), czy kuliki (Numenius sp.), a drugiej wzrost populacji dawniej zagrożonych gatunków, jak np. żubr (Bison bonasus), wilk (Canis lupus), czy bóbr (Castor fiber). Wśród gatunków drzewiastych obserwujemy zanikanie populacji cisa (Taxus baccata), jodły (Abies alba) oraz ekspansję grabu (Carpinus betulus) i lipy (Tilia sp.).

Większość naszych lasów to lasy wtórne lub sztuczne, które rozwinęły się po wycięciu lasów naturalnych i sztucznym odnowieniu przez człowieka.

Tradycyjne leśnictwo upraszczało struktury i funkcje lasów zagospodarowanych poprzez unifikację genetyczną materiału rozmnożeniowego, eliminację niepożądanych gospodarczo populacji, usuwanie drzew martwych, a także liczne działania schematyczne w gospodarce leśnej. Jednofunkcyjne leśnictwo XIX wieku bazowało na modelu „lasu normalnego”. Miał on na celu zapewnienie trwałości użytkowania. Pożądana struktura takiego lasu to równomierne rozłożenie klas wieku w całym kompleksie leśnym. Struktura ta była kształtowana przez wyrąb najstarszych drzewostanów i zakładanie na ich miejscu upraw, przy czym powierzchnia, na której miało to miejsce, była corocznie taka sama. W ten sposób do ekosystemów leśnych wprowadzono schematyzm. Ułatwiał on prowadzenie gospodarki leśnej, lecz niszczył naturalną zmienność zespołów leśnych. Ograniczając różnorodność ekosystemów leśnych jednocześnie ograniczono lub wyeliminowano procesy ekologiczne: dobór naturalny, starzenie się, konkurencję, sukcesję. W uproszczonych ekosystemach największe możliwości rozwoju mają gatunki, które charakteryzują się skutecznym rozprzestrzenianiem się, wysokim potencjałem rozrodczym, szybkim wzrostem i brakiem specjalizacji pokarmowej. Nie zawsze są to gatunki pożądane w ekosystemie.

Model jednofunkcyjnej gospodarki zweryfikowały dopiero klęski ekologiczne w latach 1982 – 1986 w postaci wiatrołomów, śniegołomów, gradacji owadów, suszy i skutków imisji przemysłowych.

Ważnym zagrożeniem dla różnorodności genetycznej lasów jest prowadzona od ponad 200 lat sztuczna selekcja gatunków drzew leśnych, która eliminuje część zmienności genetycznej populacji drzew. Składają się na nią preferowanie określonych gatunków i ich ekotypów oraz systemy hodowlano – pielęgnacyjne, jak trzebieże selekcyjne.

Inny sprawą jest problem naturalności pochodzenia różnych gatunków drzew. Już w XVII wieku sprowadzono do Polski nasiona różnych gatunków obcych. Dlatego dyskusyjna jest „naturalność” naszych lasów, a także „naturalność” zasięgów występowania różnych gatunków. Wiedza o „naturalności” różnych gatunków ma znaczenie przy introdukcji lub re-introdukcji tych gatunków.

Zły stan lasów w latach 70. i 80. przyczynił się do zmian w zagospodarowaniu lasów. Zapoczątkowało to proces zbliżania leśnictwa do przyrody. Działania międzynarodowe, nowa ustawa o lasach z 1992 roku oraz liczne zarządzenia Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych umocniły te tendencje.

Podstawą dla „ekologicznego” leśnictwa jest zgodność składu gatunkowego z siedliskiem, czyli biocenozy z biotopem. Ważniejszymi działaniami leśnictwa, zmierzającymi do ochrony i wzbogacenia różnorodności biologicznej są: przebudowa drzewostanów, wprowadzanie podszytów i fitomelioracje, uzupełnienia biocenotyczne, wzbogacanie materii organicznej w glebie, prace siedliskoznawcze, kartowanie siedlisk i inne.

W ostatniej dekadzie wzrosło zainteresowanie różnorodnością genetyczną lasów. Na szczególną uwagę zasługuje Leśny Bank Genów Kostrzyca w Kostrzycy, w którym znajdują się zasoby genowe ponad 20 gatunków drzew, krzewów i roślin runa z terenów Sudetów, objętych w latach 80. zamieraniem lasów. Poprzez realizację „Programu zachowania leśnych zasobów genowych i hodowli selekcyjnej drzew leśnych w Polsce na lata 1991 – 2010” powstał rozbudowany system ochrony in situ i ex situ oraz została utworzona leśna baza nasienna. Baza ta składa się z:

  • Wyłączonych drzewostanów nasiennych,
  • Upraw pochodnych,
  • Plantacji nasiennych,
  • Plantacyjnych upraw nasiennych,
  • Drzew doborowych.

Obiekty te podlegają ochronie prawnej.

Także ważna w ochronie różnorodności lasów jest regionalizacja nasienna, która ma na celu:

  • Zachowanie odrębności jak największej liczby naturalnych i rodzimych populacji gatunków drzew i krzewów,
  • Ograniczenie niekontrolowanego przenoszenia materiału rozmnożeniowego i ścisłe określenie zasad i kierunków jego przenoszenia,
  • Uwzględnienie w gospodarce leśnej ekologicznego i genetycznego zróżnicowania materiału roślinnego,
  • Przystosowanie metod hodowli do zróżnicowanych warunków w różnych regionach Polski.

Regionalizacja wyróżnia 26 makroregionów nasiennych oraz 106 mikroregionów.

Planowanie hodowlane w polskim leśnictwie oparto na podziale kraju na osiem krain przyrodniczo - leśnych i systemie klasyfikacji siedlisk.

W procesie „ekologizacji” polskiego leśnictwa istnieją dwie podstawowe zasady: rozproszenia i zmniejszenia ryzyka hodowlanego. Związane są z nimi takie działania, jak:

  • Dobór odpowiednich gatunków do siedliska,
  • Tworzenie zróżnicowanej struktury lasu,
  • Preferowanie odnowienia naturalnego,
  • Wykonywanie cięć pielęgnacyjnych, biorąc pod uwagę tworzące się w lesie naturalne biogrupy drzew,
  • Polepszanie stanu sanitarnego i zdrowotności drzew.

Od 1999 roku obowiązuje w Lasach Państwowych Zarządzenie nr 11a Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych zmieniające Zarządzenie Nr 11 z 1995 roku w sprawie doskonalenia gospodarki leśnej na podstawach ekologicznych. Zarządzenie to jest obecnie podstawą „ekologicznej” gospodarki w Lasach Państwowych.

Zachowanie różnorodności biologicznej jest jednym z najważniejszych celów gospodarki leśnej. Ustawa o lasach z 1992 roku wprowadza do polskiego leśnictwa definicję trwałego i zrównoważonego zagospodarowania lasów, nawiązując do pojęcia sustainable forest management – SFM. Ustawa ta wprowadza do planu urządzania lasu nowy element – program ochrony przyrody, powołuje istnienie Leśnych Kompleksów Promocyjnych, reguluje zasady ustanawiania lasów ochronnych i zachowania naturalnych bagien i torfowisk.

W 1995 roku zaczął działać w Polsce Krajowy Program Zwiększania Lesistości, jako narzędzie zwiększania różnorodności biologicznej. W okresie 1995 – 2000 zalesiono 111,3 tysięcy ha na 100,0 planowanych. Zalesienia miały jednak głównie miejsce w rejonach północnych i północno-zachodnich, podczas gdy najbardziej potrzebne są w centralnej Polsce. Przygotowując plan na kolejne lata 2001 – 2020 dokonano w programie zmian wynikających z potrzeb ochrony przyrody i krajobrazu. W programie na lata 2001 – 2020 zaplanowano zalesienie 680 tysięcy ha. Program zalesień prowadzony na taką skalę może wspomóc różnorodność biologiczną, jak i ją zdegradować. Dlatego też potrzebna jest w nim szczegółowa analiza potrzeb danego terenu. Dlatego też dokonano kategoryzacji gmin pod względem ich preferencji zalesieniowych, przy czym wzięto pod uwagę warunki naturalne, a także sposoby gospodarowania na danym terenie. Oprócz tworzenia kompleksów leśnych niezmiernie ważne jest też tworzenie korytarzy ekologicznych między nimi w postaci zadrzewień na terenach rolnych. Nie powinny być zalesiane tereny priorytetowe dla programów rolno-środowiskowych oraz miejsca cenne z historycznego lub archeologicznego punktu widzenia. Bardzo ważne jest zachowanie mozaiki siedlisk, która uwzględnia nie tylko lasy, ale także tereny otwarte i wody.