STRONA KORZYSTA Z PLIKÓW COOKIES W CELU REALIZACJI USŁUG I ZGODNIE Z POLITYKĄ PRYWATNOŚCI I PLIKÓW COOKIES. MOŻESZ OKREŚLIĆ WARUNKI PRZECHOWYWANIA LUB DOSTĘPU DO PLIKÓW COOKIES W TWOJEJ PRZEGLĄDARCE. Zamknij

Artykuł Rolnictwo

Data publikacji 12/08/2004
Współpracownik admin

Model gospodarki rolnej w II połowie XX wieku na ogół sprzyjał wysokiej różnorodności biologicznej i krajobrazowej. Czynniki, które na to wpływały to:

  • Duże rozdrobnienie gruntów tworzące mozaikę krajobrazu,
  • Obecność wśród ekosystemów rolniczych stosunkowo wielu refugiów naturalnych ekosystemów (np. oczka wodne, torfowiska, murawy napiaskowe),
  • Ekstensywna gospodarka znacznej części upraw, w tym stosowanie niewielkich ilości nawozów,
  • Niski stopień degradacji gleb, w związku z technologią upraw,
  • Uprawa w niektórych regionach tradycyjnych odmian roślin i hodowla tradycyjnych ras zwierząt.

Dzięki tym czynnikom tereny rolnicze wielu rejonów Polski charakteryzują się nadal większa różnorodnością niż w innych krajach Europy.

Z drugiej strony istniały w tym czasie liczne czynniki wpływające na degradację przyrody terenów rolniczych:

  • Odwodnienia na ogromnych terenach, osuszanie torfowisk, bagien i łąk, regulacja koryt rzek,
  • Zmniejszenie retencji wodnej dolin poprzez pogłębianie ich koryt i wycinanie zadrzewień nadrzecznych,
  • Wprowadzenie upraw monokulturowych na dużych powierzchniach,
  • Chemizacja rolnictwa, głównie w latach 1970 – 1990,
  • Wprowadzanie obcych, często genetycznie modyfikowanych odmian roślin i zwierząt, głównie w ostatniej dekadzie XX wieku.

Do powyższych czynników dołączył ostatnio kolejny, obecnie bardzo groźny. Jest to ekspansja drobnej zabudowy oraz towarzyszących jej dróg dojazdowych i ogrodzeń na dotychczas otwarte tereny przyrodniczo-rolnicze. Ma to miejsce szczególnie wokół większych miast, na terenach o atrakcyjnym krajobrazie.

Na przełomie XX i XXI wieku możemy zaobserwować wyraźną tendencję spadkową w udziale użytków rolnych w kraju. W pozostałych gruntach rolnych wyraźnie zmniejszył się procent gruntów ornych na rzecz odłogów i ugorów.

W związku ze znacznym zubożeniem społeczeństwa wsi na przełomie XX i XXI wieku, nasiliły się procesy eksploatacji zasobów przyrody w postaci nielegalnego pozyskania drewna i płodów runa leśnego oraz kłusownictwa. Znaczna grupa rolników zaniechała uprawy rolnej, z powodu jej nieopłacalności. Z tego powodu powierzchnia odłogów znacznie wzrasta. Grunty te często zarastają lasem, co, wbrew pozorom, nie zawsze sprzyja różnorodności biologicznej. To właśnie ekstensywne użytkowanie rolnicze sprzyjało wysokiej różnorodności krajobrazów rolniczych.

Część terenów wyłączonych z produkcji rolnej jest zalesiana przez Lasy Państwowe, szczególnie na dużych powierzchniach. Jest to robione zgodnie z nowoczesnymi zasadami hodowli lasu. Skład gatunkowy zalesień na ogół uwzględnia potrzeby różnorodności biologicznej. Istnieje jednak problem z małymi obszarami rolników indywidualnych, które często po prostu zarastają gatunkami lekkonasiennymi.

Zmiany w rolnictwie spowodowały zmniejszone zapotrzebowanie na uprawę łąk i pastwisk i duże ich powierzchnie pozostawiono naturalnej sukcesji. Brak wypasu zwierząt, czy koszenia powoduje obniżenie różnorodności biologicznej tych obszarów.

Jednym z problemów są też wałęsające się w terenach wiejskich i podmiejskich psy i koty, które zmniejszają populacje ptaków oraz drobnych zwierząt.

Owady są jedną z grup najszybciej zmniejszających swą liczebność. Giną one masowa na skutek rozwoju komunikacji, chemizacji rolnictwa, zaniku budownictwa drewnianego, likwidacji specyficznych siedlisk. Zmniejszenie fauny owadów powoduje zmniejszenie liczebności gatunków owadożernych: płazów, ptaków i drobnych ssaków, a także ogranicza zapylanie wielu gatunków roślin.

Główne zagrożenia dla różnorodności obszarów rolniczych po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej to:

  • Zwiększenie powierzchni gospodarstw rolnych, z czym wiąże się zwiększanie powierzchni pól i monokultur rolnych,
  • Zwiększenie zużycia wody dla celów rolniczych,
  • Wzrost chemizacji rolnictwa,
  • Używanie cięższego sprzętu rolniczego, degradującego glebę,
  • Presja koncernów zagranicznych na budowę wielkich ferm hodowlanych, degradujących środowisko,
  • Upadek pasterstwa na rzecz hodowli zamkniętej, a co za tym idzie zanik ostatnich zbiorowisk łąkowych,
  • Wprowadzenie odmian i ras gatunków genetycznie zmodyfikowanych.

Dla przeciwdziałanie tym zmianom niezbędne jest:

  • Zachowanie różnorodności siedlisk,
  • Utrzymanie ekstensywnego użytkowania pastwisk i łąk,
  • Renaturalizacja terenów podmokłych,
  • Zwiększanie powierzchni leśnej z uwzględnieniem potrzeb mozaiki krajobrazu,
  • Wprowadzanie licznych zadrzewień,
  • Zwiększanie retencji wodnej,
  • Ochrona koryt rzek przed erozją,
  • Zachowanie lokalnych tradycyjnych odmian roślin i ras zwierząt,
  • Rozwój rolnictwa ekologicznego.

Instrumentami pomocnymi w realizowaniu tych celów mogą być programy rolno-środowiskowe, program zalesiania gruntów rolnych oraz program działań dotyczący obszarów o mniej korzystnych warunkach gospodarowania. Te programy określone zostały w 2003 roku w projekcie Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na lata 2004 – 2006.

Ważnym zadaniem jest też na obszarach wiejskich kompleksowe planowanie przestrzenne, które uwzględnia przyrodę i jej wzajemne oddziaływanie z wszelkimi działaniami na terenach rolniczych.